Wśród obecnych byli także: Ewa Draus, radna Sejmiku a także Mateusz Szpytma reprezentujący Zarząd Instytutu Pamięci Narodowej i Elżbieta Rączy z rzeszowskiego oddziału IPN. Gości powitał Waldemar Rataj, dyrektor Muzeum Polaków Ratujących Żydów w Markowej.
Wspomnienia i kwiaty w Markowej
Wtorkowe spotkanie rocznicowe zgromadziło zarówno inicjatorów i pomysłodawców tej unikalnej instytucji kultury, samorządowców i naukowców zaangażowanych w jego powstanie, zarządzających jego budową i obecną działalnością, jak i organizatorów niezapomnianego otwarcia. Po wspólnym zwiedzeniu ekspozycji muzealnej uczestnicy złożyli kwiaty w miejscu pamięci. Marszalek Władysław Ortyl z dumą patrzy na to, jak szybko muzeum zyskało na znaczeniu. Podkreśla, że dla Samorządu Województwa pielęgnowanie tej pamięci to priorytet.
Ja osobiście nie przypuszczałem, że dynamika, powaga i znaczenie tej sprawy tak mocno dziś podkreślane, ujawnią się w tak krótkim czasie. Samorząd Województwa Podkarpackiego ma w tym swój istotny udział, ale także szczególne obowiązki. W pewnym sensie wystąpił on na pierwszą linię, aby pielęgnować pamięć oraz upowszechniać historię i postawę rodziny Ulmów. Wśród wielu spraw, którymi zajmuje się Samorząd, ta ma wymiar szczególny, to po prostu polska racja stanu – podkreśla marszałek Ortyl.
Powrót po dekadzie i hołd dla odwagi
Szczególnym gościem rocznicowego spotkania był były Prezydent RP, który dokładnie dziesięć lat temu, wraz z Małżonką, brał udział w uroczystym otwarciu Muzeum. Dziś w Markowej wielokrotnie podkreślał, jak ogromne znaczenie ma ta historia dla mieszkańców samej Markowej, rodzin tu żyjących oraz całego Podkarpacia. Zaznaczył, że choć muzeum stoi w konkretnej miejscowości, to opowiada o losach całego społeczeństwa żyjącego pod okupacją, gdzie mimo wszechobecnego terroru hitlerowskich Niemiec i Sowietów, wiele polskich rodzin niosło pomoc potrzebującym. Andrzej Duda z wielkim uznaniem wypowiedział się o tym, jak placówka zmieniła się przez ostatnią dekadę.
Bardzo się cieszę, że pan marszałek, zarząd województwa i miejscowi włodarze dbają o to muzeum i jego otoczenie. To jest bardzo piękne miejsce. To jest niezwykle ważne, że tutaj tworzy się w jakimś sensie także przez te zasadzone drzewa pamięci taki park. Więc to ma taką swoją specyfikę, z jednej strony bardzo pięknego, a z drugiej bardzo nowoczesnego obiektu muzealnego, ale podkreślam to jeszcze raz – niezwykle ważnego dla pamięci historycznej, poczucia godności i sprawiedliwości historycznej dla regionu i dla Polaków w ogóle – podkreślał wiele razy dziś w Markowej.
Beatyfikacja magnesem dla świata
Muzeum od początku przyciągało wielu gości, w tym liczne grupy z Izraela. Jednak prawdziwym momentem zwrotnym była beatyfikacja rodziny z Markowej. Dyrektor placówki tak opisuje tę zmianę
Jedna trzecia przyjeżdżających to były wycieczki z Izraela. Potem czas pandemii zabrzmiał złowieszczo, ale nadeszła wielka chwila beatyfikacji Rodziny Ulmów i to był wielki prezent dla Muzeum. Mamy od tego czasu takie zainteresowanie, że w sezonie nie możemy wpuścić wszystkich zainteresowanych, bo przyjeżdżających grup turystów, pielgrzymów jest tak dużo, mówi Waldemar Rataj, dyrektor Muzeum Polaków Ratujących Żydów w Markowej.
Marzenie o rozbudowie i misja w Polsce
Rosnąca liczba gości sprawia, że obecne mury Muzeum stają się powoli zbyt ciasne. Dyrektor przyznaje, że marzy o powiększeniu placówki, by godnie przyjąć każdego, kto chce poznać historię Ulmów. Zanim jednak plany o rozbudowie się zmaterializują, muzeum „szerzy wiedzę w świecie”, aktywnie działając poza Markową.
Korzystamy ze współpracy z różnymi muzeami, np. Muzeum Niepodległości w Warszawie, gdzie realizujemy nasze przedsięwzięcia dla publiczności. Mamy też wędrującą ikonę dar, który Klub Inteligencji Katolickiej z Warszawy stworzył na czas beatyfikacji. Pojawiamy się rocznie w kilkunastu różnych miejscach w kraju, gdzie wokół Ikony Rodziny Ulmów przedstawiamy nasz program edukacyjny- podsumowuje dyrektor.
Debata o przeszłości i wyzwaniach jutra
Po zakończeniu uroczystości w Markowej, goście przenieśli się do historycznych wnętrz Muzeum – Zamku w Łańcucie. W Sali Ordynata zorganizowano tam ciekawy panel dyskusyjny z udziałem byłego prezydenta Andrzeja Dudy, marszałka Władysława Ortyla, a także wiceprezesa IPN Mateusza Szpytmy, dyrektora Muzeum Waldemara Rataja, dyrektora Muzeum-Zamku w Łańcucie w latach 1990–2023 Wita Karola Wojtowicza oraz prof. Elżbiety Rączy z IPN oddział w Rzeszowie.
Dyskusja była okazją m.in. do podsumowania pierwszej dekady działalności Muzeum, refleksji nad jego miejscem w polskim muzealnictwie, nad rolą w kształtowaniu kultury pamięci oraz przypomnienia historii rodzin i osób, które podczas II wojny światowej udzielały pomocy prześladowanym Żydom.
Uczestnicy zastanawiali się, jak dbać o dziedzictwo rodziny Ulmów w nadchodzących latach. Rozmawiano o relacjach międzynarodowych i o tym, by pamięć o bohaterach łączyła kolejne pokolenia.
Nagranie panelu dyskusyjnego zostanie udostępnione na stronie organizatora i partnerów wydarzenia w wigilię tegorocznego Narodowego Dnia Pamięci Polaków Ratujących Żydów.
Od fundamentów po samodzielność
Droga do dzisiejszego jubileuszu rozpoczęła się niemal dwie dekady temu. Inicjatywa kiełkowała wśród przedstawicieli Samorządu Województwa Podkarpackiego wiele lat. Kluczowym momentem był czerwiec 2008, w którym radni Sejmiku jednomyślnie wyrazili zgodę na powstanie obiektu.
Budowa tej surowej, minimalistycznej bryły zaprojektowanej przez Mirosława Nizio na gruntach przekazanych przez Gminę Markowa była wspólnym wysiłkiem finansowym i organizacyjnym. Główny ciężar inwestycji, wynoszącej ponad 8,6 mln złotych, wziął na siebie Samorząd Województwa Podkarpackiego, przekazując na ten cel ponad 7,5 mln złotych. Przez pierwsze lata nad powstawaniem i rozwojem obiektu czuwało Muzeum-Zamek w Łańcucie, dzieląc się swoim ogromnym doświadczeniem. Ta współpraca pozwoliła instytucji dojrzeć do pełnej samodzielności, którą uzyskała w 2017 roku.
Dziś to unikalne miejsce na mapie Polski jest żywym dowodem na to, jak skutecznie można łączyć regionalną determinację z dbałością o narodową pamięć.
Dni dziedzictwa
Pielęgnowanie tej opowieści trwa nadal – kolejną odsłoną obchodów będą Dni Dziedzictwa Błogosławionej Rodziny Ulmów – obchody Narodowego Dnia Pamięci Polaków Ratujących Żydów pod okupacją niemiecką w dniach 22-24 marca w Markowej.
Czytaj także:
