Centrum Historii i Kultury Romów oficjalnie otwarte

11 czerwca wicemarszałek Witold Kozłowski i Iwona Gibas z zarządu województwa uczestniczyli w uroczystym otwarciu Centrum Historii i Kultury Romów w Oświęcimiu. Siedzibą Centrum jest znajdująca się w zabytkowej części centrum starego miasta w Oświęcimiu, kamienica przy ulicy Berka Joselewicza 5.

Na uroczystości obecni byli również senator Jerzy Fedorowicz oraz radni województwa Sylwia Żak-Biesik, Tadeusz Arkit i Jerzy Fedorowicz Jr.

Proces tworzenia Centrum Historii i Kultury Romów w Oświęcimiu rozpoczął się 23 listopada 2020 roku, kiedy Sejmik Województwa Małopolskiego przyjął uchwałę intencyjną dotyczącą powołania instytucji zajmującej się ochroną i popularyzacją materialnego oraz niematerialnego dziedzictwa Romów. Kolejnym krokiem było przyjęcie przez Zarząd Województwa Małopolskiego 29 lipca 2022 roku uchwały w sprawie podpisania listu intencyjnego o współpracy ze Stowarzyszeniem Romów w Polsce dotyczącego utworzenia placówki w budynku przy ul. Berka Joselewicza 5 w Oświęcimiu. 

Może cię zainteresować

To znak! 28. Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego

Wielkanoc w Małopolsce – tradycje, wydarzenia i świąteczny klimat w całym regionie

Festiwal Zawodów 2026 w Krakowie – sprawdź, jaki zawód pasuje do Ciebie!

Formalne powołanie instytucji nastąpiło 28 grudnia 2023 roku na mocy uchwały Sejmiku Województwa Małopolskiego, natomiast w lutym 2024 roku Centrum Historii i Kultury Romów w Oświęcimiu – nowa Instytucja Kultury Województwa Małopolskiego rozpoczęła działalność jako pierwsza publiczna instytucja kultury w Polsce zajmująca się materialnym i niematerialnym dziedzictwem romskim. Wnioskodawcą  utworzenia  instytucji jest  istniejąca od 1992 roku i mająca swą siedzibę w Oświęcimiu organizacja pozarządowa Stowarzyszenie Romów w Polsce.

Współpraca Urzędu Marszałkowskiego ze społecznością romską rozpoczęła się w 2020 roku. Od początku wiedzieliśmy, że to wymagający projekt, który musimy mądrze rozłożyć w czasie. Kolejne kroki od listu intencyjnego, przez uchwały sejmiku i zarządu doprowadziły do powstania pierwszej tego rodzaju instytucji kultury w Polsce. Sukces tego projektu to zasługa spotkania dwóch silnych stron. Z jednej strony aktywnego lidera społeczności romskiej, a z drugiej poważnej instytucji, która konsekwentnie realizuje podjęte zobowiązania

– mówi wicemarszałek Witold Kozłowski.

Misją Centrum Historii i Kultury Romów jest badanie, dokumentowanie i upowszechnianie wiedzy o  wielowiekowej obecności Romów na ziemiach polskich, ich historii, w tym – tragicznym holokauście romskim oraz romskiej kulturze, tej tradycyjnej i tej współczesnej. Jest nią również dbanie o zachowanie, rozwój i upowszechnianie romskiego dziedzictwa kulturowego.

Centrum ma animować życie kulturalne środowisk romskich, ale i życie kulturalne środowiska lokalnego – mieszkańców Oświęcimia i regionu.

Małopolska od lat jest miejscem spotkania wielu kultur i tradycji. Utworzenie Centrum Historii i Kultury Romów to ważny krok w ochronie dziedzictwa jednej z najstarszych mniejszości obecnych na naszych ziemiach oraz wyraz szacunku dla jej wkładu w historię i kulturę regionu 

– mówi Iwona Gibas z Zarządu Województwa Małopolskiego.

Od początku działalności Centrum konsekwentnie realizuje projekty popularyzujące historię, kulturę i tradycje Romów. Wśród najważniejszych przedsięwzięć znalazły się m.in. międzynarodowy konkurs na plakat „Rom, Obywatel, Europejczyk”, projekt edukacyjno-muzyczny „Kołysanki romskie – muzyczna podróż dla dzieci”, inicjatywa „Ożywić wielokulturową historię Oświęcimia – kreatywne wizje przeszłości”, a także projekty „Romowie – tak blisko, a tak daleko” oraz „Romskie Kolędy – Koncert Integracji i Tradycji romsko-polskiej”. 

Rosnące zainteresowanie działalnością instytucji potwierdza frekwencja – w 2024 roku pięć kluczowych inicjatyw zgromadziło około tysiąca uczestników, natomiast w 2025 roku siedem najważniejszych wydarzeń przyciągnęło już blisko 4,3 tys. osób. Dzięki temu Centrum staje się ważnym miejscem dialogu międzykulturowego oraz promocji romskiego dziedzictwa w Małopolsce i Polsce.

Przyszłość buduje się na fundamencie pamięci, ale jej sensem jest dialog i wzajemne zrozumienie. Niech to miejsce będzie mostem łączącym przeszłość z przyszłością, przestrzenią spotkania kultur oraz symbolem wspólnego szacunku

– dodaje wicemarszałek Witold Kozłowski.