Reklama

Kamienica Jagiellońska 32 jak wieżowiec. Mieszkał tu Ehaus

A A A
Alina Bosak

Dodano: 25-01-2023

Kamienica przy Jagiellońskiej 32. Fot. Grzegorz Bukała

Kamienica przy Jagiellońskiej 32. Fot. Grzegorz Bukała

GALERIA ZDJĘĆ
Jagiellońska 32. Fot. Grzegorz Bukała/UM Rzeszowa
Zabytkowa klatka schodowa w modernistycznej kamienicy. Fot. Wiesław Grzegorczyk
Trójkątny wykusz kamienicy przy ul. Jagiellońskiej. Fot. Grzegorz Bukała/UM Rzeszowa
Zdjęcie willi Józefa Królikowskiego. Materiały Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków UM Rzeszowa
Zabytkowa klatka schodowa w modernistycznej kamienicy. Fot. Wiesław Grzegorczyk
Szkoła, naprzeciwko dawnej kamienicy Klisiewiczów. Fot. Zbiory Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków Urzędu Miasta Rzeszowa
Prof. Wiesław Grzegorczyk w zabytkowej kamienicy stara się zachować jak najwięcej przedwojennych detali. Fot. Tadeusz Poźniak
Kiedyś w tym miejscu był folwark i stajnie Lubomirskich. Dziś u zbiegu ulic Jagiellońskiej i Hoffmanowej stoi zabytkowa modernistyczna kamienica. Ponad 100 lat temu oprotestowano ją jako projekt „wieżowca” wśród willi. Wybudował ją w latach 1934-1937 znany rzeszowski lekarz Walenty Klisiewicz wraz z żoną Marią, córką prezydenta Rzeszowa Romana Krogulskiego. – Ciocia i wujek mieszkali tu do śmierci, chociaż w czasie wojny musieli odstąpić część kamienicy zbrodniarzowi hitlerowskiemu, jakim był Heinz Ehaus, a po wojnie dzielić dom z przydzielonymi im lokatorami – wspomina artysta prof. Wiesław Grzegorczyk, daleki krewny Klisiewiczów i jeden z obecnych mieszkańców tego domu.
 
Historię kamienicy Jagiellońska 32, jednego z najstarszych modernistycznych budynków Rzeszowa sprzed rozkwitu budowalnego czasu COP-u, przypomina m.in. oficjalna strona miasta. Ta dwupiętrowa kamienica reprezentuje styl charakterystyczny dla modernizmu lwowskiego: posiada trójkątny wykusz i naroże prostokątne balkony. Powstała 90 lat temu na gruntach, które rozparcelowano w 1908 roku, przeznaczając pod zabudowę. 
Reklama

- Wytyczono wtedy przebieg dzisiejszych ulic Jagiellońskiej, Poniatowskiego, Hoffmanowej, Mochnackiego i Unii Lubelskiej, a powstała w ciągu kolejnych dwudziestu lat luźna zabudowa domów w ogrodzie nadała temu miejscu charakter reprezentacyjnej dzielnicy willowej – opisuje Karolina Chomiczewska z Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków Urzędu Miasta Rzeszowa, wyjaśniając, że wcześniej na tym terenie był tzw. Folwark, czyli zabudowania gospodarcze i stajnie Zamku Lubomirskich, udokumentowane zresztą na Planie Wiedemanna.
 
Z początkiem XX wieku poza willami przy ul. Hoffmanowej stanęła także szkoła męską im. H. Sienkiewicza i szkoła żeńska im. św. Jadwigi (obecnie Szkoła Podstawową nr 3 im. H. Sienkiewicza). Naprzeciwko niej w 1934 roku inwestycję postanowiło rozpocząć również małżeństwo Klisiewiczów. Nie obyło się bez kłopotów.

Karolina Chomiczewska, która w 2015 roku przygotowała kartę ewidencyjną kamienicy przy Jagiellońskiej do rejestru zabytków, w artykule o tej inwestycji przypomina, że projekt budynku nie spodobał się mieszkańcowi sąsiedniej willi przy ul. Jagiellońskiej 30, Józefowi Królikowskiemu, wziętemu w mieście architektowi. Zaskarżył on pozwolenie na budowę wydane 25 sierpnia 1934 roku, zarzucając sąsiadowi m. in. „niedostosowanie się do przepisów prawa budowlanego w kwestii budowy domu w odległości trzech metrów od granicy działki oraz zbyt nowoczesny, nieprzystający do zielonej dzielnicy domów w ogrodzie wygląd kamienicy”. Architekt podkreślał, że dwupiętrowa kamienica w bliskim sąsiedztwie jego dość niskiego domu ograniczy mu dostęp do światła dziennego, ale też „oszpeci” okolicę o luźnej, niskiej zabudowie. 
Reklama
 
„Sąsiad Państwa Klisiewiczów dołączył do skargi bogaty materiał zdjęciowy, obrazujący niską, przeważnie jednorodzinną, zabudowę urokliwego zakątka miasta. Liczył, że uda mu się przekonać decydentów, że modernistyczna kamienica ma się nijak do malowniczych romantycznych willi. Wszystko to niestety na nic – przypomina Karolina Chomiczewska. - Najwyższy Trybunał Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 listopada 1936 roku oddalił  skargę i podtrzymał pozwolenie na budowę wydane przez architekta miejskiego Tadeusza Mulickiego, który, odnosząc się do sprawy, pisał, że „projektowana budowa o jednolitym, spokojnym nowoczesnym charakterze budowy, przyczyni się niewątpliwie do upiększenia dzielnicy”.  Kamienicę ukończono niedługo po wydaniu wyroku i do dziś „przytula się” ona swoją północno-wschodnią ścianę szczytową do willi Królikowskiego”.
 
Mieszka tu obecnie m.in. artysta prof. Wiesław Grzegorczyk, znakomity plakacista związany z Wydziałem Sztuki Uniwersytetu Rzeszowskiego. Wprowadził się tu wraz żoną i dwoma synami w latach 90. XX wieku, po powrocie ze studiów w Krakowie.
 
– Zdaję sobie sprawę, że w latach 30-tych, przy tej zabudowie, która była wokół, dom mógł budzić kontrowersje jako zbyt wysoki, za duży. Ja, oczywiście, dziś zupełnie inaczej na niego patrzę i jestem z nim mocno emocjonalnie związany – mówi profesor Grzegorczyk. - Mieszkanie na drugim piętrze otrzymaliśmy po cioci Klisiewiczowej. Przed wojną ta kondygnacja miała inny charakter niż parter i pierwsze piętro. Na pierwszym piętrze mieszkali właściciele i wszystkie pomieszczenia połączone były tam w jedno mieszkanie. Parter i drugie piętro podzielone były na dwa mieszkania. W czasie drugiej wojny światowej mieszkanie na pierwszym piętrze zajął hitlerowski zbrodniarz Heinz Ehaus (starosta okręgowy w Rzeszowie w latach 1940-1944), który mieszkał tutaj do czasu przeprowadzki do dworku na ul. Dąbrowskiego. Państwo Klisiewiczowie z tego powodu musieli przenieść się na drugie piętro. Po wojnie pozostali właścicielami kamienicy, ale do wszystkich mieszkań przydzielono im lokatorów. W tych powojennych czasach również pierwsze piętro podzielono na dwa mieszkania, dodatkowe mieszkania wydzielono także na drugim piętrze i na parterze. Cała kamienica mieściła wtedy siedem mieszkań. Ciocia z przymusowymi, ale i sympatycznymi lokatorami żyła w zgodzie. A kiedy zmarli, mieszkania powróciły do rodziny. Klisiewiczowie stracili natomiast ogromny ogród przy kamienicy. Należał do nich teren przy ul. Hoffmanowej, który teraz częściowo zajmuje przychodnia, Izba Radców Prawnych i parkingi naprzeciwko szkoły. Jeszcze do lat 60-tych XX wieku rosły tu drzewa owocowe, ale na działkę łakomo patrzyły różne instytucje państwowe. Wujek, doktor Klisiewicz, długie lata walczył o zachowanie ogrodu, ale ten w latach 60-tych został przymusowo wykupiony. Z ogrodu został tylko skrawek w postaci podwórka, które przylega do kamienicy.
Reklama
 
Prof. Wiesław Grzegorczyk w zabytkowej kamienicy stara się zachować jak najwięcej przedwojennych detali. Fot. Tadeusz Poźniak
 
Kamienica objęta jest ochroną konserwatorską, ale nie jest wpisana do rejestru zabytków. Do dziś zachowała dawną bryłę i modernistyczny urok, chociaż na parterze pewne elementy i okna zmieniono w innym niż przedwojenny styl. 

Karolina Chomiczewska podaje, że chociaż projekt archiwalny kamienicy sygnowany jest przez Franciszka Stążkiewicza, to jego autorem był Tadeusz Mulicki, absolwent Wydziału Architektury Politechniki Lwowskiej. Z racji zajmowanego w latach 1933-1939 stanowiska architekta miejskiego nie mógł wykonywać praktyki prywatnej, dlatego na projekcie wpisano nazwisko innego architekta.
 
Profesor Grzegorczyk ceni modernistyczny urok kamienicy. – Podoba mi się jak wszystkie przedwojenne style architektoniczne, w przeciwieństwie do powojennych, które traktuję wybiórczo – przyznaje artysta. – Nam udało się całe drugie piętro połączyć w jedno sześciopokojowe mieszkanie. Jest bardzo wygodne. Przedwojenny modernizm był powiązany z takimi współczesnymi wygodami jak nowoczesne łazienki, czy kuchnie, które nawet pozostawione w takim kształcie jak przed wojną do dziś mogłyby z powodzeniem spełniać swoją rolę po doposażeniu we współczesne urządzenia elektryczne. Zaletą są wysokie sufitu, co daje dużą przestrzeń, chociaż ma tę wadę, że mieszkanie wymaga też większego ogrzewania. Mieszkania posiadają amfiladowy układ pomieszczeń. Pokoje są duże i zachowały się w nich piękne przedwojenne parkiety. W mojej części pozostała także przedwojenna stolarka drzwiowa i okienna. Atutem kamienicy jest również np. wejście do klatki schodowej wyłożone ceramicznymi płytkami – to jeden z jej wielu walorów estetycznych – stwierdza artysta.
Reklama

POLECANE

Money.pl - Kliknij po więcej
Giełda
GPW 2023-02-02 13:08
WIG Informujemy, iż w związku ze zmianami zasad dystrybucji danych GPW wprowadzonymi 1 stycznia 2018 r. notowania dostępne są bezpośrednio na stronie money.pl
WIG20
mWIG40
sWIG80
Wspierane przez Money.pl
Money.pl - Serwis Finansowy nr 1
Kursy walut
NBP 2023-01-24
USD 4,3341 +0,23%
EUR 4,7073 -0,24%
CHF 4,7014 -0,22%
GBP 5,3443 -0,38%
Wspierane przez Money.pl
Money.pl - Kliknij po więcej
Surowce - notowania online
Nazwa Jednostka Wartość [USD] Zmiana Ostatnia zmiana
 Złoto uncja 1731,30 +0,00% [21:59]
 Ropa brent baryłka 64,38 +0,00% [21:58]
 Pallad uncja 2680,00 +0,00% [21:57]
 Platyna uncja 1191,10 +0,00% [21:59]
 Srebro uncja 25,11 +0,00% [21:59]
Wspierane przez Money.pl
RZESZÓW WEATHER
Reklama

NASI PARTNERZY

zamknij

Szanowny Czytelniku !

Zanim klikniesz „Zgadzam się” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Zgadzam się” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres.

Zgoda

Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Zaufanych Partnerów Grupy SAGIER Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno.
Jeśli nie chcesz wyrazić zgody, kliknij „Nie teraz”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Możesz edytować zakres zgody, w tym wycofać ją całkowicie, przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych w celach marketingowych Zaufanych Partnerów. Zaufani Partnerzy to firmy z obszaru e-commerce i reklamodawcy oraz działające w ich imieniu domy mediowe i podobne organizacje, z którymi Grupa SAGIER współpracuje.
Podmioty z Grupy SAGIER w ramach udostępnianych przez siebie usług internetowych przetwarzają Twoje dane we własnych celach marketingowych w oparciu o prawnie uzasadniony, wspólny interes podmiotów Grupy SAGIER. Przetwarzanie takie nie wymaga dodatkowej zgody z Twojej strony, ale możesz mu się w każdej chwili sprzeciwić. O ile nie zdecydujesz inaczej, dokonując stosownych zmian ustawień w Twojej przeglądarce, podmioty z Grupy SAGIER będą również instalować na Twoich urządzeniach pliki cookies i podobne oraz odczytywać informacje z takich plików. Bliższe informacje o cookies znajdziesz w akapicie „Cookies” pod koniec tej informacji.

Administrator danych osobowych

Administratorami Twoich danych są podmioty z Grupy SAGIER czyli podmioty z grupy kapitałowej SAGIER, w której skład wchodzą Sagier Sp. z o.o. ul. Mieszka I 48/50, 35-303 Rzeszów oraz Podmioty Zależne. Ponadto, w świetle obowiązującego prawa, administratorami Twoich danych w ramach poszczególnych Usług mogą być również Zaufani Partnerzy, w tym klienci.
PODMIOTY ZALEŻNE:
http://www.biznesistyl.pl/
http://poradnikbudowlany.eu/
http://modnieizdrowo.pl/
http://www.sagier.pl/
Jeżeli wyrazisz zgodę, o którą wyżej prosimy, administratorami Twoich danych osobowych będą także nasi Zaufani Partnerzy. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie na stronie naszej polityki prywatności i tam też zmodyfikować lub cofnąć swoje zgody.

Podstawa i cel przetwarzania

Twoje dane przetwarzamy w następujących celach:
• 1. Jeśli zawieramy z Tobą umowę o realizację danej usługi (np. usługi zapewniającej Ci możliwość zapoznania się z jednym z naszych serwisów w oparciu o treść regulaminu tego serwisu), to możemy przetwarzać Twoje dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.
• 2. Zapewnianie bezpieczeństwa usługi (np. sprawdzenie, czy do Twojego konta nie loguje się nieuprawniona osoba), dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszanie naszych usług i dopasowanie ich do potrzeb i wygody użytkowników (np. personalizowanie treści w usługach), jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług (np. jeśli interesujesz się motoryzacją i oglądasz artykuły w biznesistyl.pl lub na innych stronach internetowych, to możemy Ci wyświetlić reklamę dotyczącą artykułu w serwisie biznesistyl.pl/automoto. Takie przetwarzanie danych to realizacja naszych prawnie uzasadnionych interesów.
• 3. Za Twoją zgodą usługi marketingowe dostarczą Ci nasi Zaufani Partnerzy oraz my dla podmiotów trzecich. Aby móc pokazać interesujące Cię reklamy (np. produktu, którego możesz potrzebować) reklamodawcy i ich przedstawiciele chcieliby mieć możliwość przetwarzania Twoich danych związanych z odwiedzanymi przez Ciebie stronami internetowymi. Udzielenie takiej zgody jest dobrowolne, nie musisz jej udzielać, nie pozbawi Cię to dostępu do naszych usług. Masz również możliwość ograniczenia zakresu lub zmiany zgody w dowolnym momencie.

Twoje dane przetwarzane będą do czasu istnienia podstawy do ich przetwarzania, czyli w przypadku udzielenia zgody do momentu jej cofnięcia, ograniczenia lub innych działań z Twojej strony ograniczających tę zgodę, w przypadku niezbędności danych do wykonania umowy, przez czas jej wykonywania i ewentualnie okres przedawnienia roszczeń z niej (zwykle nie więcej niż 3 lata, a maksymalnie 10 lat), a w przypadku, gdy podstawą przetwarzania danych jest uzasadniony interes administratora, do czasu zgłoszenia przez Ciebie skutecznego sprzeciwu.

Przekazywanie danych

Administratorzy danych mogą powierzać Twoje dane podwykonawcom IT, księgowym, agencjom marketingowym etc. Zrobią to jedynie na podstawie umowy o powierzenie przetwarzania danych zobowiązującej taki podmiot do odpowiedniego zabezpieczenia danych i niekorzystania z nich do własnych celów.

Cookies

Na naszych stronach używamy znaczników internetowych takich jak pliki np. cookie lub local storage do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu personalizowania treści i reklam oraz analizowania ruchu na stronach, aplikacjach i w Internecie. W ten sposób technologię tę wykorzystują również podmioty z Grupy SAGIER oraz nasi Zaufani Partnerzy, którzy także chcą dopasowywać reklamy do Twoich preferencji. Cookies to dane informatyczne zapisywane w plikach i przechowywane na Twoim urządzeniu końcowym (tj. twój komputer, tablet, smartphone itp.), które przeglądarka wysyła do serwera przy każdorazowym wejściu na stronę z tego urządzenia, podczas gdy odwiedzasz strony w Internecie. Szczegółową informację na temat plików cookie i ich funkcjonowania znajdziesz pod tym linkiem. Pod tym linkiem znajdziesz także informację o tym jak zmienić ustawienia przeglądarki, aby ograniczyć lub wyłączyć funkcjonowanie plików cookies itp. oraz jak usunąć takie pliki z Twojego urządzenia.

Twoje uprawnienia

Przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych i ich przetwarzania przez nas, inne podmioty z Grupy SAGIER i Zaufanych Partnerów:
1. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych możesz ją w każdej chwili wycofać (cofnięcie zgody oczywiście nie uchyli zgodności z prawem przetwarzania już dokonanego na jej podstawie);
2. Masz również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym w Polsce jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Pod tym adresem znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych i Twoich uprawnień.