Miliony ton odpadów, które nie nadają się do recyklingu, mogą stać się źródłem energii i pomóc ograniczyć zużycie paliw kopalnych. Jak wykorzystać ten potencjał, nie tracąc z oczu celów recyklingu i ochrony klimatu? O tym rozmawiali uczestnicy VII Forum Energia-Efekt-Środowisko, zorganizowanego przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Co zrobić z odpadami, których nie można ponownie wykorzystać ani efektywnie poddać recyklingowi? Jak ograniczyć ich składowanie, a jednocześnie odzyskać zawartą w nich energię? Odpowiedzi na te pytania szukali przedstawiciele administracji, samorządów, branży komunalnej i sektora energetycznego podczas VII Forum Energia-Efekt-Środowisko. W centrum dyskusji znalazły się instalacje termicznego przekształcania odpadów, ich znaczenie dla bezpieczeństwa energetycznego oraz możliwości finansowania nowych inwestycji.
„Gospodarka odpadami jest dziś znacznie większym zagadnieniem niż samo zapewnienie ich odbioru i zagospodarowania. To obszar, w którym spotykają się cele środowiskowe, potrzeby energetyczne, rozwój technologii, odpowiedzialność samorządów i przedsiębiorców oraz codzienne interesy mieszkańców” – podkreśliła Dorota Zawadzka-Stępniak, prezes zarządu NFOŚiGW.
Zastępca prezesa zarządu Paweł Augustyn podkreślił z kolei, że instalacje termicznego przekształcania odpadów nie tylko pomagają rozwiązywać problem ich zagospodarowania, ale także wspierają dekarbonizację ciepłownictwa.
„Powinniśmy rozwijać instalacje o łącznej przepustowości około 4 mln ton odpadów rocznie, co pozwoliłoby zaoszczędzić blisko 2 mln ton węgla. W dojrzałych systemach energetycznych odzysk energii z odpadów może odgrywać istotną rolę w odchodzeniu od paliw kopalnych i transformacji ciepłownictwa” – powiedział.
Paweł Augustyn dodał również, że NFOŚiGW chce wspierać samorządy i przedsiębiorców w realizacji przedsięwzięć, które umożliwiają produkcję ciepła na korzystnych warunkach i przynoszą korzyści zarówno ciepłownictwu komunalnemu, jak i przemysłowemu.
Odpad jako źródło energii
Centralnym punktem Forum był panel pt. Termiczne przekształcanie odpadów – jak pogodzić cele klimatyczne, bezpieczeństwo energetyczne i gospodarkę o obiegu zamkniętym, z udziałem Pawła Augustyna, Sławomira Kiszkurno, prezesa zarządu Portu Czystej Energii, Jakuba Batora ze Stowarzyszenia Producentów Energii z Odpadów, Olgi Goitowskiej, wiceprzewodniczącej Rady Programowej Związku Pracodawców Branży Komunalnej, mec. Małgorzaty Banasik z kancelarii Banasik Woźniak i Wspólnicy oraz Marcina Benbenka, prezesa zarządu KOM-EKO.
Posłanka na Sejm RP Gabriela Lenartowicz przedstawiła działania podejmowane w parlamencie na rzecz gospodarki odpadami. Odniosła się także do zagadnień omawianych podczas debaty, w tym kwestii definicji energii z instalacji termicznego przekształcania odpadów (IPTOK) jako ciepła odpadowego oraz planów objęcia sektora unijnym system ETS.
Panel płynnie przeszedł w ożywioną dyskusję z udziałem zgromadzonych gości na sali. Uczestnicy dzielili się doświadczeniami z realizacji i eksploatacji instalacji oraz wskazywali bariery wymagające rozwiązań systemowych.
Wymierne korzyści i oszczędności
Praktycznych argumentów za rozwojem instalacji dostarczyły doświadczenia gdańskiego Portu Czystej Energii. Przedstawiony przykład pokazał, że termiczne przekształcanie odpadów może ograniczać składowanie, a w konsekwencji emisję metanu i gazów cieplarnianych. Odzysk energii przynosi również wymierne korzyści ekonomiczne – według danych przedstawionych podczas debaty oszczędności w systemie gospodarki odpadami w Gdańsku przekraczają w tym roku 80 mln zł. Regionalny charakter inwestycji sprawia, że korzysta z niej nie tylko samo miasto, ale również uczestniczące w projekcie gminy.
Istotnym tematem była możliwość wykorzystania ciepła powstającego w instalacjach termicznego przekształcania odpadów. Włączenie ich do istniejących sieci ciepłowniczych pozwala zwiększać efektywność lokalnych systemów i dostarczać energię odbiorcom. Według szacunków przywołanych podczas panelu spalanie około 5 mln ton odpadów mogłoby pokryć nawet 9 proc. zapotrzebowania sieci ciepłowniczych na ciepło. Pełne wykorzystanie tego potencjału wymaga jednak odpowiednich regulacji, stabilnych warunków inwestycyjnych i rozstrzygnięć dotyczących miejsca instalacji w systemie handlu uprawnieniami do emisji CO2 (EU ETS).
Potrzebne dobre planowanie i sprawne procedury
Rozwój infrastruktury odpadowej wiąże się również z wyzwaniami administracyjnymi i organizacyjnymi. Uczestnicy debaty wskazywali na długotrwałe postępowania związane z uzyskiwaniem decyzji środowiskowych, a także na znaczenie rzetelnego przygotowania dokumentacji inwestycyjnej. Sprawne procedury i jasne regulacje mogą mieć istotny wpływ na tempo realizacji przedsięwzięć i możliwość wykorzystania ich potencjału.
Paneliści zwracali uwagę na potrzebę lepszego zagospodarowania odpadów, które obecnie są wywożone za granicę. Podkreślali, że odzysk energii może być ważnym elementem krajowego systemu, szczególnie w odniesieniu do frakcji, których nie da się efektywnie poddać recyklingowi materiałowemu. Jednocześnie rozwój instalacji musi iść w parze z poprawą jakości selektywnej zbiórki i racjonalnym projektowaniem całego systemu gospodarowania odpadami.
Ważnym wątkiem była sytuacja mniejszych miejscowości. Podczas gdy duże miasta rozwijają własną infrastrukturę odzysku energii, mniejsze ośrodki nadal potrzebują wsparcia w przygotowaniu i realizacji inwestycji. Odpowiednio ukierunkowane finansowanie NFOŚiGW może pomóc samorządom w rozwijaniu rozwiązań dopasowanych do lokalnych potrzeb, również w formule regionalnej współpracy.
Uzupełnieniem systemu są instalacje wykorzystujące biogaz z komunalnych bioodpadów. Pozwalają one łączyć zagospodarowanie frakcji biodegradowalnej z produkcją energii odnawialnej, wzmacniając lokalny wymiar transformacji energetycznej.
NFOŚiGW wspiera zieloną transformację
VII Forum Energia-Efekt-Środowisko pokazało, że rozwój infrastruktury odpadowej wymaga współpracy administracji publicznej, samorządów, przedsiębiorców i ekspertów. Skuteczna transformacja nie polega na budowie pojedynczych instalacji w oderwaniu od pozostałych elementów systemu, lecz na tworzeniu spójnych rozwiązań, które uwzględniają hierarchię postępowania z odpadami, możliwości recyklingu, lokalne potrzeby energetyczne i efektywność ekonomiczną.
Rolą NFOŚiGW jest wspieranie inwestycji przynoszących wymierne korzyści środowiskowe, rozwijających nowoczesną gospodarkę odpadami i wzmacniających bezpieczeństwo energetyczne. Odpowiednio zaplanowane instalacje odzysku energii mogą być ważnym elementem tego procesu, uzupełniając recykling i wspierając rozwój lokalnych systemów ciepłowniczych.
Kolejne spotkanie w ramach Forum Energia-Efekt-Środowisko odbędzie się 25 listopada 2026 r. i będzie poświęcone Funduszom Europejskim.
Forum Energia-Efekt-Środowisko to inicjatywa NFOŚiGW służąca wymianie wiedzy i doświadczeń dotyczących projektów energetycznych i środowiskowych, dostępnych instrumentów finansowych, potrzeb inwestycyjnych oraz barier utrudniających zieloną transformację. W spotkaniach uczestniczą przedstawiciele administracji rządowej i samorządowej, organizacji branżowych, przedsiębiorstw, instytutów badawczych, organizacji pozarządowych i środowiska akademickiego.
